İzmit Körfezi’nin dibinden 2,4 milyon metreküp çamur çıkarıldı

İzmit Körfezi’nin ekolojik yapısının iyileştirilmesi ve deniz canlıları için daha sağlıklı yaşam alanları oluşturulması amacıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Kocaeli Büyükşehir Belediyesi işbirliğinde yürütülen dip çamuru temizliği projesinde, deniz tabanından yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamur çıkarıldı. Temizlik çalışmaları ve diğer çevresel iyileştirme uygulamalarıyla birlikte körfezde canlı popülasyonunda gözle görülür bir artış yaşandı.<br/>İzmit Körfezi’nin doğu baseninde biriken dip çamurunun temizlenmesi, susuzlaştırılması ve bertaraf edilmesini kapsayan proje, bilimsel araştırmalar ve fizibilite çalışmaları doğrultusunda hazırlandı. Mayıs 2023’te sahada çamur çıkarma çalışmalarının başladığı proje kapsamında, başlangıçta toplam 468 hektarlık alandan yaklaşık 3,8 milyon metreküp dip çamurunun uzaklaştırılması hedeflendi.<br/>Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin açıklamalarına göre, 2025 yılı sonu itibarıyla 190 hektarlık alandan 1 milyon 730 bin metreküp çamur çıkarılırken, 2026 yılında temizlenen alan ve çıkarılan çamur miktarı arttı. Belediyenin 7 Eylül 2026 tarihli açıklamasında, toplam 225 hektarlık alandan yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamur çıkarıldığı ve projenin ikinci etabının tamamlandığı bildirildi. Projenin sonraki aşamalarına ilişkin çalışmaların ise sürdürüldüğü belirtildi.<br/><br/>Projenin hazırlık süreci 2016’da başladı<br/>İzmit Körfezi’ndeki dip çamurunun özelliklerinin ve miktarının belirlenmesine yönelik çalışmalar, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) işbirliğinde 2016 yılında başlatıldı. Körfezin doğu bölümünde biriken çamurun çevresel etkilerini değerlendirmek ve temizleme yöntemlerini belirlemek amacıyla araştırmalar yürütüldü. İstanbul Üniversitesi ile TÜBİTAK MAM tarafından 2021 yılında hazırlanan fizibilite raporlarıyla bölgedeki çamurun miktarı ve özellikleri incelendi.<br/>Çalışmalar sonucunda, İzmit Körfezi’nin doğu baseninde 468 hektarlık alanda, 15 metre derinliğe kadar yaklaşık 3,8 milyon metreküp dip çamurunun temizlenmesi gerektiği belirlendi.<br/>Proje için Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı arasında hazırlanan ortak işbirliği protokolü 28 Ağustos 2022’de imzalandı. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığınca bütçesi onaylanan çalışma, Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi’ndeki İzmit Körfezi’nin çevresel değerlerinin korunması amacıyla hayata geçirildi.<br/><br/>Sahada çalışmalar Mayıs 2023’te başladı<br/>Dip çamuru temizliği için İzmit’teki eski fuar alanı mevkisinde yaklaşık 70 dönümlük alana şantiye kuruldu. Çamurun deniz tabanından çıkarılması, susuzlaştırılması ve bertaraf edilmesine yönelik çalışmalar bu alandaki tesisler üzerinden yürütülmeye başlandı. 2 Mayıs 2023’te düzenlenen törenle deniz tabanından çamur çekimine geçildi. Projede, deniz tabanındaki çamurun gemiler ve boru sistemi yardımıyla çıkarılması, karadaki tesise taşınması ve su içeriğinin azaltılması yöntemi benimsendi.<br/>Temizleme çalışmalarının temelini, deniz tabanında biriken çamurun taranarak borular aracılığıyla karadaki tesise aktarılması oluşturuyor. Tesise getirilen çamur, tarama ve susuzlaştırma işlemlerinden geçiriliyor. Böylece çamurun içindeki su ayrıştırılıyor ve geriye kalan malzemenin deniz ortamından uzaklaştırılması sağlanıyor.<br/>İlk dönem açıklamalarında, çamurun geotekstil tüplerde biriktirilerek kurutulması yöntemi de paylaşıldı. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin Kasım 2024 tarihli açıklamasında, proje kapsamında toplam 3 bin 500 geotekstil tüp kullanılmasının planlandığı, o tarihe kadar 1.031 tüpte çamur kurutulduğu bilgisi yer aldı.<br/><br/>İlk etapta 1,1 milyon metreküp çamur çıkarıldı<br/>Projenin ilk etabı, 125 hektarlık alanda yaklaşık 1,1 milyon metreküp dip çamurunun temizlenmesini kapsadı. Kasım 2024’te yapılan açıklamalarda, 92 hektarlık alandan 1 milyon metreküp çamurun çıkarıldığı bildirildi. İlk etabın tamamlanmasıyla 125 hektarlık alanda yaklaşık 1,1 milyon metreküp çamurun denizden uzaklaştırıldığı ve ikinci etap çalışmalarına geçildiği kaydedildi.<br/>Çalışmanın ilk aşamasında çamur, deniz tabanından çıkarılarak susuzlaştırma işlemine tabi tutuldu. Çamurun içindeki suyun ayrıştırılmasıyla taşınacak malzemenin hacminin azaltılması ve deniz tabanından uzaklaştırılan çamurun uygun yöntemlerle bertaraf edilmesi hedeflendi.<br/><br/>İkinci etap tamamlandı, üçüncü etap için süreç başlatıldı<br/>İlk etabın ardından, ikinci etapta 100 hektarlık alanda yaklaşık 1,3 milyon metreküp çamurun temizlenmesi için çalışmalar yürütüldü. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin 7 Eylül 2026 tarihli açıklamasında ikinci etabın tamamlandığı ve iki etapta toplam 225 hektarlık alandan yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamurun çıkarıldığı bildirildi.<br/>Temizlenen alanın büyüklüğü, yaklaşık 300 futbol sahasına karşılık gelen bir düzeye ulaştı. Temmuz 2026’da açıklanan bilgilerde, üçüncü etap kapsamında 247 hektarlık alanda çalışma yapılmasının planlandığı belirtildi.<br/><br/>Çamur neden temizleniyor<br/>İzmit Körfezi’nin doğu kesimi, kentleşme, sanayileşme ve dereler yoluyla taşınan kirleticilerin etkisiyle zaman içerisinde dip çamurunun biriktiği alanlardan biri olarak değerlendiriliyor. Dipte biriken çamur, deniz tabanındaki yaşam alanlarının özelliklerini değiştirebiliyor. Çamurun içerdiği organik maddeler, ayrışma süreçlerinde oksijen tüketimini artırarak deniz ekosistemi üzerinde baskı oluşturabiliyor. Bu nedenle dip çamurunun temizlenmesi, körfezin ekolojik yapısının iyileştirilmesine yönelik çalışmaların bir parçası olarak yürütülüyor.<br/>Projenin hedefleri arasında deniz tabanındaki olumsuz şartlarının azaltılması, oksijen seviyesinin iyileştirilmesine katkı sağlanması ve deniz tabanında ya da tabana yakın bölgelerde yaşayan canlılar için daha elverişli yaşam alanlarının oluşturulması bulunuyor.<br/>Bununla birlikte, dip çamurunun çıkarılması tek başına körfezin bütün çevre sorunlarını ortadan kaldırmıyor. Körfeze ulaşan kirlilik kaynaklarının kontrol altına alınması, atık su arıtma altyapısının etkin biçimde işletilmesi, derelerden taşınan kirliliğin önlenmesi ve düzenli çevresel izleme çalışmaları da deniz ekosisteminin korunması açısından önem taşıyor.<br/><br/>Dip çamuru bugüne kadar hangi alanlarda kullanıldı<br/>İzmit Körfezi’nden çıkarılan dip çamuru bugüne kadar laboratuvar çalışmalarında tuğla, briket, sıva tipi yapı malzemeleri ve beton katkısı olarak değerlendirilmek üzere denendi. Ayrıca çamur, seramik yapay resiflerin üretiminde kullanıldı. Eylül 2026’da dip çamurundan üretilen, yüzde 65’e kadar çamur içeren resifler Değirmendere’de denize indirildi. Bu resiflerin deniz canlılarına yeni tutunma ve yaşam alanları sağlaması hedefleniyor. Tuğla, briket ve beton katkısı çalışmaları ise araştırma ve deneme niteliğindeydi.<br/><br/>Temizlenen alanlarda deniz canlıları izleniyor<br/>Dip çamuru temizliğiyle birlikte, çalışmanın deniz ekosistemi üzerindeki etkileri de izleniyor. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi ile temizlenen bölgelerde biyoçeşitlilik izleme çalışmaları yürütüyor.<br/>Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, dip çamuru temizliğinin yanı sıra denizdeki kirliliğin önlenmesine yönelik farklı çalışmalar da yürütüyor. Derelere yerleştirilen bariyerler, deniz süpürgeleri ve amfibik araçlarla gerçekleştirilen temizlik faaliyetleri de körfezin korunmasına yönelik uygulamalar arasında gösteriliyor.